zona

Zona hastalığı

Zona, varicella-zoster virüsü (VZV) olarak adlandırılan aynı virüsün neden olduğu bir enfeksiyonun sonucunda ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu virüs aynı zamanda suçiçeği hastalığına da sebep olur.

Suçiçeği hastalığına yakalanan bir kişi iyileştikten sonra, VZV sinir köklerine girerek vücudun sinir sisteminde kalır. Bazı durumlarda, bu virüs tekrar aktive olabilir ve sinirler boyunca seyahat ederek zona hastalığına neden olur.

En yaygın olarak gövde etrafında veya yüzün bir tarafında ortaya çıkar, ancak vücudun diğer bölgelerini de etkileyebilir. Ağrı, kabarcıkların görünümünden önce bile başlayabilir ve zona lezyonları kabuk bağlayana kadar sürebilir.

Zona genellikle bağışıklık sistemi zayıf olan veya yaşlı bireylerde daha yaygındır. Ayrıca stres, travma, bazı ilaçlar veya tedaviler de zona riskini artırabilir.

Zona hastalığının sebepleri nelerdir?

Zona hastalığının ortaya çıkmasına neden olan ana faktör, varicella-zoster virüsünün (VZV) tekrar aktive olmasıdır. Bu virüs, daha önce suçiçeği geçirmiş olan insanlarda sinir sisteminde uyku modunda kalır. İmmün sistem zayıfladığında veya başka tetikleyici faktörler etkili olduğunda, virüs aktive olabilir ve zona hastalığına yol açabilir. Aşağıda, zona hastalığının başlıca nedenlerini bulabilirsiniz:

  • İmmün sistemin zayıflaması: Zona genellikle bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha sık görülür. Bunun nedenleri arasında yaşlılık, kanser tedavisi (kemoterapi veya radyoterapi), organ nakli, HIV/AIDS gibi immün sistemi etkileyen hastalıklar ve kortikosteroidler gibi bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar bulunur.
  • Yaşlanma: İlerleyen yaş, immün sistemin zayıflamasına ve böylece VZV’nin tekrar aktive olma riskinin artmasına neden olabilir. Bu nedenle, zona genellikle yaşlılarda daha yaygındır.
  • Stres ve travma: Yoğun stres altında olmak veya ciddi bir travma yaşamak, immün sistem üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir ve VZV’nin aktive olma olasılığını artırabilir.
  • Diğer hastalıklar: Bazı kronik hastalıklar, özellikle lenfoma ve lösemi gibi kanser türleri, zona riskini artırabilir.
  • İmmün sistem baskılayıcı ilaçlar: Kortikosteroidler gibi bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar, zona riskini artırabilir.
  • Organ nakli: Organ nakli sonrası alınan immün baskılayıcı ilaçlar, VZV’nin tekrar aktive olma olasılığını artırabilir.

Zona hastalığının nedenleri arasında bu faktörler önemli bir rol oynar. Ancak her zaman belirli bir tetikleyici faktörün varlığı gerekmez; bazen zona aniden ve belirgin bir neden olmaksızın ortaya çıkabilir.

Zona hastalığının belirtileri nelerdir?

Zonanin, virüslerin neden olduğu bir enfeksiyon türü olan zona veya herpes zoster olarak da bilinen bir hastalıktır. Zonanın belirtileri genellikle aşağıdakileri içerir:

  • Deri döküntüsü: Zona enfeksiyonunun en belirgin belirtisi, etkilenen bölgede kırmızı kabarcıklar ve su dolu veziküllerin oluşmasıdır. Bu döküntüler genellikle bel, göğüs, yüz veya boyun gibi tek taraflı bir bölgede ortaya çıkar.
  • Şiddetli ağrı: Zona döküntülerinden önce genellikle şiddetli bir ağrı veya yanma hissi yaşanır. Bu ağrı, bölgede hassasiyet, karıncalanma veya kaşıntı şeklinde de hissedilebilir.
  • Kaşıntı: Zona döküntülerinin olduğu bölgede kaşıntı meydana gelebilir. Ancak kaşıntı genellikle ağrıdan daha hafif bir belirtidir.
  • Yanma hissi: Zona enfeksiyonuyla ilişkili olarak etkilenen bölgede bir yanma hissi oluşabilir. Bu his genellikle ciltteki döküntülerin olduğu alanda yoğunlaşır.
  • Kabarcıkların patlaması ve kabuklanma: Zona döküntüleri su dolu kabarcıklar şeklinde başlar ve birkaç gün içinde patlar. Kabarcıkların patlamasından sonra kabuklanma ve yara kabuklarının oluşması görülür.
  • Ateş: Bazı durumlarda, zona enfeksiyonuyla birlikte hafif ateş de görülebilir.

Zona hastalığının tanısı nasıl konulur?

Zona (herpes zoster) tanısı genellikle klinik belirtiler ve fizik muayene temel alınarak konulur.

  1. Hastanın semptomlarının değerlendirilmesi: Zona genellikle tek taraflı ağrı, yanma veya karıncalanma hissi ile başlar. Daha sonra etkilenen bölgede döküntüler ortaya çıkar. Doktor, semptomların ne kadar süredir devam ettiğini, şiddetini ve semptomların nasıl ilerlediğini sorgulayacaktır.
  2. Fizik muayene: Doktor, döküntülerin olduğu bölgeyi muayene edecektir. Zona döküntüleri genellikle bel, göğüs, yüz veya boyun gibi tek taraflı bir alanda bulunur. Döküntüler su dolu veziküller şeklinde olabilir ve bu veziküller patladıktan sonra kabuklanma ve yara kabukları oluşabilir.
  3. Hastanın tıbbi geçmişi: Doktor, hastanın daha önce varicella zoster virüsüne (suçiçeği virüsüne) maruz kalıp kalmadığını ve daha önce zona geçirip geçirmediğini sorgulayabilir. Suçiçeği daha önce geçirilmişse, virüs vücutta uyku halinde kalır ve daha sonra zona olarak tekrar aktifleşebilir.
  4. Laboratuvar testleri: Genellikle rutin olarak kullanılmaz, ancak bazen zona tanısı için laboratuvar testleri yapılabilir. Bu testler, zona enfeksiyonunu doğrulamak veya diğer hastalıkları dışlamak için kullanılabilir. Kan testleri, virüs antikorlarının varlığını tespit etmek veya aktif enfeksiyonu doğrulamak için yapılabilir.

Zona tanısı genellikle klinik belirtilere dayanır. Ancak bazı durumlarda, doktor diğer testleri kullanabilir. Eğer zona şüphesi varsa, bir sağlık uzmanına danışmak ve doğru tanı ve tedavi için profesyonel bir değerlendirme yapmak önemlidir.

Zona hastalığının tedavisi nasıl yapılır?

Zona (herpes zoster) tedavisi, semptomların hafifletilmesi, enfeksiyonun kontrol altına alınması ve komplikasyonların önlenmesi amacıyla uygulanır. Tedavi genellikle şu yöntemleri içermektedir:

  • Antiviral ilaçlar: Zona tedavisinde antiviral ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar, virüsün çoğalmasını durdurarak enfeksiyonun yayılmasını ve süresini azaltır. Genellikle asiklovir, valasiklovir veya famsiklovir gibi antiviral ilaçlar reçete edilir. Bu ilaçlar, en iyi sonucu vermek için enfeksiyonun erken döneminde kullanılmalıdır.
  • Ağrı yönetimi: Zona enfeksiyonu ağrılı olabilir, bu nedenle ağrı yönetimi tedavisi önemlidir. Ağrıyı hafifletmek için doktor, reçeteli veya reçetesiz ağrı kesiciler (örneğin asetaminofen veya ibuprofen) önerebilir. Şiddetli ağrı durumunda opioid ağrı kesicileri veya sinir blokajı gibi daha güçlü ağrı yönetimi yöntemleri kullanılabilir.
  • Topikal krem veya losyonlar: Kaşıntıyı ve döküntüleri hafifletmek için topikal krem veya losyonlar kullanılabilir. Doktor, kortikosteroid veya antihistaminik içeren krem veya losyonları önerebilir.
  • Kabuklanmayı önleme ve bakım: Zona döküntüleri kabuklanma ve yara kabukları oluşturduğunda, bölgenin temiz ve kuru kalması önemlidir. Doktor, antiseptik solüsyonlar veya merhemler ile enfeksiyon riskini azaltmak için kabukların temizlenmesini önerebilir.
  • Komplikasyonların tedavisi: Zona enfeksiyonu bazen komplikasyonlara neden olabilir, özellikle sinir ağrısı olarak bilinen postherpetik nevralji. Bu durumda, doktor sinir ağrısını hafifletmek için farklı tedavi seçenekleri önerebilir, örneğin antikonvülsan ilaçlar, antidepresanlar veya topikal kapsaisin kremleri.

Zona tedavisi, semptomların hafifletilmesi, enfeksiyonun kontrol altına alınması ve komplikasyonların önlenmesini hedefler. Tedavi süreci, bireysel duruma ve semptomların şiddetine bağlı olarak değişebilir. Bu nedenle, zona tanısı aldıysanız, tedavi seçeneklerini doktorunuzla detaylı bir şekilde görüşmelisiniz.

zona2
Zona hastalığı 4

Zona hastalığından korunma yolları nelerdir?

  • Zona aşısı: Zona aşısı, zona enfeksiyonunu önleme ve zona riskini azaltma konusunda etkili bir yöntemdir. Shingrix adı verilen inaktive zona aşısı, suçiçeği (varicella zoster virüsü) geçmişi olan 50 yaş ve üstü yetişkinlerde önerilir. İki doz halinde uygulanır ve aşının koruyucu etkisi yüksektir.
  • Kişisel hijyen: Kişisel hijyen önlemleri, zona virüsünün yayılmasını ve enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Ellerin düzenli olarak yıkanması, temas edilen yüzeylerin temizlenmesi, enfekte bir bölgeye dokunulduktan sonra ellerin yıkanması gibi hijyen kurallarına dikkat etmek önemlidir.
  • Bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi: Güçlü bir bağışıklık sistemi, zona enfeksiyonuna karşı korunmada önemlidir. Sağlıklı bir yaşam tarzı sürdürmek, dengeli beslenmek, düzenli egzersiz yapmak, yeterli uyku almak ve stresten uzak durmak bağışıklık sisteminin güçlenmesine yardımcı olur.
  • Suçiçeği aşısı: Zona, suçiçeği virüsünün tekrar aktifleşmesi sonucu oluşur. Suçiçeği aşısı olan kişilerde suçiçeği geçmişi daha az yaygındır ve dolayısıyla zona riski de azalır. Suçiçeği aşısını olmak, zona enfeksiyonundan korunma açısından önemlidir.
  • Zona temasından kaçınma: Aktif zona enfeksiyonu olan kişilerle temas etmek, virüsün bulaşma riskini artırabilir. Eğer etrafınızda aktif zona enfeksiyonu olan biri varsa, temas etmekten kaçınmak önemlidir.

Zona enfeksiyonunu tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir, ancak yukarıdaki önlemleri takip etmek, zona riskini azaltmada yardımcı olabilir. Özellikle aşı yaptırmak, zona enfeksiyonunu önleme konusunda etkili bir yöntemdir. Sağlık durumunuzla ilgili spesifik öneriler için doktorunuza danışmanız önemlidir.

Zona döküntü ve yaraları ne zaman iyileşir?

Zona (herpes zoster) döküntüleri ve yaraları genellikle zamanla iyileşir. İyileşme süreci kişiden kişiye değişebilir, ancak genellikle şu aşamalardan geçer:

  • Döküntülerin başlaması: Zona enfeksiyonu başladığında, etkilenen bölgede kızarıklık, kabarcıklar ve su dolu veziküller şeklinde döküntüler ortaya çıkar. Bu döküntüler genellikle 2 ila 3 gün içinde oluşur.
  • Kabarcıkların patlaması ve kabuklanma: Döküntülerin su dolu kabarcıklarının patlamasıyla birlikte, bölgede kabuklanma ve yara kabukları oluşur. Bu aşamada döküntüler en bulaşıcıdır.
  • Yara kabuklarının düşmesi: Kabuklar genellikle 2 ila 3 hafta içinde düşer. Bu süre zarfında yara kabukları iyileşme sürecini tamamlar ve altında yeni cilt oluşur.
  • İyileşme: Zona döküntülerinin tamamen iyileşmesi genellikle 2 ila 4 hafta sürebilir. Ancak bazı durumlarda, döküntüler iyileşmeden önce daha uzun sürebilir. Özellikle yaşlı yetişkinler veya bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde iyileşme süreci daha uzun olabilir.

İyileşme sürecinde, döküntülerin olduğu bölgeye dikkat etmek ve enfeksiyon riskini azaltmak önemlidir. Kabukların kuruması ve düşmesi için bölgenin temiz ve kuru tutulması, antiseptik solüsyonlar veya merhemlerin kullanılması önerilebilir. Ayrıca, ağrı veya şiddetli semptomlar varsa, doktorunuzun önerdiği ağrı kesicileri kullanmak da iyileşme sürecini rahatlatmaya yardımcı olabilir.

Her durumda, zona enfeksiyonunun belirtileri ve iyileşme süreci kişiden kişiye değişebilir. Eğer zona geçiriyorsanız, doktorunuz size spesifik önerilerde bulunabilir ve iyileşme sürecini takip etmek için düzenli kontroller yapabilir.

Zona aşısı kimlere uygulanmaz?

Zona aşısı (Shingrix), genellikle suçiçeği (varicella zoster virüsü) geçmişi olan ve 50 yaşın üzerindeki yetişkinlerde önerilen bir aşıdır. Ancak bazı durumlarda aşının uygulanması önerilmez veya dikkatli bir şekilde değerlendirilmesi gerekebilir. Zona aşısının uygulanmadığı durumları ve dikkatli olunması gereken durumlar şu şekildedir:

  • Aşı bileşenlerine aşırı duyarlılık: Zona aşısı içerdiği bileşenlere karşı aşırı duyarlılık veya alerji olan kişilere uygulanmamalıdır.
  • Hamilelik: Zona aşısı hamilelik sırasında genellikle önerilmez. Hamilelik planlayan veya hamile olan kişiler aşıdan önce doktorlarıyla konuşmalıdır.
  • Ciddi immün yetmezlik durumu: Bağışıklık sistemi ciddi şekilde zayıflamış veya baskılanmış olan kişilere zona aşısı uygulanmamalıdır. Örneğin, aktif kanser tedavisi gören veya ciddi bağışıklık yetmezliği olan kişiler aşıdan kaçınmalıdır.
  • Akut hastalık veya ateşli durum: Aşı, akut hastalık veya yüksek ateşi olan kişilere genellikle uygulanmaz. Bu tür durumlar, aşının etkinliğini azaltabilir veya yan etkileri artırabilir.
  • Güncel veya yakın zamanda kullanılan kortikosteroidler: Yüksek dozda kortikosteroidler kullanan kişilerde aşının etkinliği azalabilir. Bu durumda, kortikosteroid kullanımı durdurulmalı veya azaltılmalıktır ve aşının uygun zamanlaması doktor tarafından belirlenmelidir.

Her durumda, zona aşısı hakkında karar vermeden önce doktorunuza danışmanız önemlidir.

Yukarıya Kaydır
Canlı Yardım
Yardıma mı ihtiyacınız var?
Magnet Hastanesi
Merhaba
Bu gün size nasıl yardımcı olabiliriz?