huntingt

Huntington hastalığı

Huntington hastalığı (HH), genetik bir hastalıktır ve merkezi sinir sisteminin (beyin ve omurilik) dejeneratif bir bozukluğunu temsil eder. Genellikle otomatik hareketlerde (koreiform hareketler olarak bilinir) başlayan ve zamanla daha fazla beyin bölgelerini etkileyen ilerleyici bir hastalıktır.

Huntington hastalığı, genellikle 30-50 yaşları arasında ortaya çıkar, ancak daha erken veya daha geç yaşlarda da başlayabilir. HH, genellikle ailelerde geçer ve otozomal baskın bir şekilde aktarılır. Yani, hastalığı geçiren bir ebeveynin çocuklarının yüzde 50’sinde de hastalık görülme olasılığı vardır.

Huntington hastalığı belirtileri

Huntington hastalığının belirtileri, hastalığın ilerleyici doğasına bağlı olarak zamanla kötüleşir. Genellikle üç ana kategori altında toplanabilir: motor belirtiler, bilişsel belirtiler ve psikiyatrik belirtiler.

Motor belirtiler:

  • Koreiform hareketler: İstemsiz, kontrolsüz ve ritmik kas hareketleri. Bunlar genellikle ellerde, kollarda, yüzde ve bacaklarda başlar ve zamanla vücudun diğer bölgelerine yayılabilir. Hareketler genellikle artar, kasılmalar ve seğirmeler şeklinde kendini gösterebilir.
  • Kas sertliği: Kaslarda sertlik ve gerginlik hissi.
  • Koordinasyon eksikliği: Dengesizlik, yürüme güçlüğü, düşme riski.

Bilişsel belirtiler:

  • Zihinsel işlev bozuklukları: Dikkat eksikliği, zihinsel esneklikte azalma, hafıza kaybı, zor karar verme yeteneği, planlama ve problem çözme güçlüğü gibi bilişsel işlevlerde bozulma.
  • Düşünce ve dil bozuklukları: Konuşma ve yazma becerilerinde zorluklar, akıcılık kaybı, kelime bulma güçlüğü.

Psikiyatrik belirtiler:

  • Depresyon: Sürekli hüzün, umutsuzluk hissi, enerji kaybı.
  • Anksiyete: Aşırı endişe, panik atakları, kaygı bozukluğu.
  • İrritabilite: Kolayca sinirlilik, öfke nöbetleri, sabırsızlık.
  • Davranışsal değişiklikler: Sosyal geri çekilme, obsesif-kompulsif davranışlar, kişilik değişiklikleri.

Huntington hastalığı belirtileri her bireyde farklılık gösterebilir ve belirtiler hastalığın farklı evrelerinde değişebilir. Hastalığın başlangıcı genellikle motor belirtilerle olurken, zamanla bilişsel ve psikiyatrik belirtiler de ortaya çıkar. Tedavi ve destek, belirtilerin yönetilmesine yardımcı olabilir ve yaşam kalitesini iyileştirebilir.

Huntington hastalığı neden olur?

Huntington hastalığının nedeni olarak, HTT geninde CAG (sitozin-adenin-guanin) tekrarlamaları adı verilen bir mutasyon tipi belirlenmiştir. Normalde, bu tekrarlayan CAG dizileri 10-28 kez tekrarlanır. Ancak, Huntington hastalığında, bu CAG tekrarlamaları 36 veya daha fazla kez tekrarlanır.

CAG tekrarlamalarının sayısı arttıkça, Huntington hastalığı belirtileri genellikle daha erken başlar ve daha şiddetli hale gelir. Bu tekrarlamaların neden bu şekilde hastalığa yol açtığı tam olarak anlaşılmamıştır. Mutasyonlu Huntington proteininin beyinde toksik etkileri olduğu düşünülmektedir. Huntington proteininin normal fonksiyonu ve toksisitesi hala tam olarak anlaşılmamıştır ve aktif araştırmalar bu konuda devam etmektedir.

Huntington hastalığı, genetik bir mutasyon sonucunda meydana gelen bir hastalık olduğu için, henüz tamamen tedavi edilebilen bir hastalık değildir. Ancak, semptomları hafifletmek, yönetmek ve yaşam kalitesini iyileştirmek için tedavi ve destekleyici önlemler mevcuttur. Genetik danışmanlık ve testler, risk altındaki aileler için önemli bir kaynak olabilir.

Huntington hastalığı riski kimlerde daha fazladır?

Huntington hastalığı, otozomal dominant bir kalıtım modeline sahip olduğu için, hastalığı geçiren bir ebeveynden mutasyonlu geni devralma riski taşıyan kişilerde daha yüksek bir riski vardır. Risk, mutasyonlu HTT genine sahip olan bir ebeveynden etkilenen genin geçmesiyle ortaya çıkar.

Bu nedenle, Huntington hastalığı riski şu kişilerde daha yüksektir:

  • Bir ebeveynden hastalığı geçiren kişiler: Eğer bir ebeveynde Huntington hastalığı varsa, çocuklarının her biri yüzde 50 olasılıkla hastalığı geçirme riski taşır.
  • Huntington hastalığı geçmişi olan aileler: Ailesinde Huntington hastalığı olan kişiler, genellikle hastalığın kalıtımına sahip olma riski taşırlar. Ailede daha önceki nesillerde hastalığı geçiren bireyler varsa, hastalığı geçirme olasılıkları daha yüksektir.
  • Genetik test sonucunda riskli olarak belirlenen kişiler: Genetik testler, mutasyonlu HTT genini taşıyan kişileri tanımlayabilir. Risk altında olan kişiler, genetik danışmanlık ve testlerle bunu belirleyebilirler.

Önemli bir nokta, Huntington hastalığının geçiş riskinin tam olarak bilinebilmesi için genetik danışmanlık ve testlerin önemli olduğudur. Bu testler, kişinin hastalığı geçirme riskini belirleyebilir ve aile planlamasında veya sağlık yönetiminde yardımcı olabilir.

Huntington hastalığı tanısı nasıl konur?

Huntington hastalığı, genetik bir hastalıktır ve nadir bir otozomal baskın bozukluktur. Bu hastalığı doğrulamak için genetik testler kullanılır. Huntington hastalığı teşhisi konması için izlenen adımlar şu şekildedir:

  • Ayrıntılı tıbbi geçmiş: Hastanın semptomları hakkında detaylı bir tıbbi geçmiş alınır. Huntington hastalığı genellikle genç erişkinlik döneminde (20-40 yaşları arasında) ortaya çıkar, ancak daha ileri yaşlarda da görülebilir.
  • Fizik muayene: Fiziksel muayene, hastanın semptomlarının ve belirtilerinin değerlendirilmesine yardımcı olur. Bunlar arasında motor kontrol kaybı, istemsiz hareketler (kore), kas sertliği ve denge sorunları yer alabilir.
  • Genetik test: Huntington hastalığını doğrulamak için genetik testler kullanılır. Bu test, hastanın DNA’sını inceler ve HTT (huntingtin) genindeki bir mutasyonu tespit eder. Bu test genellikle kan örneği üzerinden yapılır.

Genetik test sonucunda, HTT genindeki CAG tekrar sayısının arttığı görülürse Huntington hastalığı tanısı konur. Normalde, HTT geninde 36 CAG tekrarı veya daha azı bulunurken, Huntington hastalığı olan kişilerde 40 veya daha fazla CAG tekrarı bulunur. Daha yüksek CAG tekrar sayıları, hastalığın daha erken başlangıcı ve daha şiddetli semptomlarla ilişkilidir.

Huntington hastalığı genetik bir hastalık olduğundan, ailesel geçiş de göz önünde bulundurulur. Eğer bir kişinin Huntington hastalığı olduğu tespit edilirse, genetik danışmanlık önerilir ve aile bireyleri de test edilebilir.

Huntington hastalığı tanısı koymak için genetik testlerin yürütülmesi ve sonuçların bir genetik uzmana yorumlatılması önemlidir. Bu nedenle, tanı ve danışmanlık süreci genellikle bir genetik uzman veya nörolog tarafından yönetilir.

huntington
Huntington hastalığı 4

Huntington hastalığı tedavisi nasıl yapılır?

Huntington hastalığının tedavisi semptomatik ve destekleyici önlemleri içerir. Aşağıda, Huntington hastalığı tedavisinde kullanılan bazı yöntemler ve yaklaşımlar bulunmaktadır:

  • İlaç tedavisi: Motor kontrol sorunları, depresyon, anksiyete, psikoz gibi semptomları kontrol altına almak için ilaçlar kullanılabilir. Örneğin, antipsikotikler, antidepresanlar, anksiyolitikler ve bazı kas gevşetici ilaçlar kullanılabilir. İlaçlar semptomları hafifletebilir, ancak hastalığı tamamen tedavi etmez.
  • Fizyoterapi: Fizyoterapi, hastanın kas gücünü, dengeyi ve hareketliliği artırmak için egzersizlerin uygulandığı bir tedavi yöntemidir. Fizyoterapistler, hastanın yaşam kalitesini artırmak ve günlük aktivitelerini sürdürmesine yardımcı olmak için özelleştirilmiş bir egzersiz programı oluşturabilir.
  • Konuşma ve yutma terapisi: Huntington hastalığı ilerledikçe konuşma ve yutma fonksiyonlarında zorluklar ortaya çıkabilir. Konuşma terapistleri, bu sorunları ele almak için ses egzersizleri, konuşma teknikleri ve yutma egzersizleri gibi yöntemler kullanarak hastaya yardımcı olabilir.
  • Beslenme desteği: Huntington hastalığı ilerledikçe, beslenme sorunları ve kilo kaybı ortaya çıkabilir. Diyetisyenler, hastaların beslenme ihtiyaçlarını karşılamak için özel bir beslenme planı oluşturabilir ve gerektiğinde enteral veya parenteral beslenme desteği sağlayabilir.
  • Psikososyal destek: Huntington hastalığı hem hastalar hem de aileleri üzerinde büyük bir duygusal etki yapabilir. Psikososyal destek, hasta ve ailesine danışmanlık, psikoterapi, destek grupları ve eğitim sağlayarak bu zorlu süreçte destek olmayı amaçlar.
  • Genetik danışmanlık: Huntington hastalığı genetik bir hastalık olduğundan, hastalar ve aileleri genetik danışmanlık hizmetinden faydalanabilir. Genetik danışmanlar, hastalığın genetik geçişini, riskleri ve aile planlaması konularında bilgilendirme yapabilirler.

Huntington hastalığı tedavisi, semptomların kontrol altına alınması, yaşam kalitesinin iyileştirilmesi ve destekleyici önlemlerle hastaların ve ailelerinin ihtiyaçlarını karşılamayı hedefler. Tedaviye yönelik yaklaşım, semptomların seviyesine, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna bağlı olarak bireyselleştirilmelidir. Her hasta için tedavi planı bir uzman hekim tarafından belirlenmelidir.

Huntington hastalığı ölümcül bir hastalık mıdır?

Evet, Huntington hastalığı ilerleyici bir nörolojik hastalıktır ve maalesef şu anda tedavi edilemez. Hastalık zamanla ilerler ve yaşam beklentisini etkiler. Huntington hastalığı olan kişiler genellikle semptomların başlangıcından itibaren 10 ila 30 yıl arasında yaşarlar.

Hastalığın seyri her bireyde farklı olabilir. Semptomlar yavaşça kötüleşir ve zamanla motor kontrol sorunları, bilişsel bozukluklar ve psikiyatrik belirtiler artar. Bu ilerleyici süreçte, hastaların günlük yaşam aktivitelerini yerine getirmekte zorluk yaşaması ve bakıma ihtiyaç duyması yaygındır.

Ancak, her hastada hastalığın ilerleme hızı ve semptomların şiddeti farklılık gösterebilir. Erken başlangıçlı Huntington hastalığı olan çocuklar ve genç yetişkinler genellikle daha hızlı ilerleyen ve daha ağır semptomlara sahip olabilirken, geç başlangıçlı formda semptomlar daha yavaş ilerleyebilir.

Huntington hastası zihinsel engelli olur mu?

Huntington hastalığı, ilerleyici bir nörolojik hastalıktır ve bilişsel işlevler üzerinde etkisi vardır. Hastalığın ilerlemesiyle birlikte, zihinsel ve bilişsel bozukluklar ortaya çıkabilir. Bununla birlikte, her hastada hastalığın etkileri farklılık gösterebilir.

Huntington hastalığı olan kişilerde bilişsel bozukluklar genellikle hafıza, düşünme becerileri, odaklanma ve planlama gibi alanlarda ortaya çıkar. Hastalar zamanla problem çözme yeteneklerini kaybedebilir, karar vermede güçlük yaşayabilir ve hızlı düşünme ve işlem yapma yetenekleri azalabilir. Bu nedenle, günlük aktiviteleri ve işlevselliği etkileyebilir.

Ancak, her Huntington hastasının bilişsel işlevleri ve zihinsel durumu farklılık gösterebilir. Hastalığın seyrini etkileyen faktörler arasında genetik faktörler, CAG tekrar sayısı, hastalığın başlangıç yaşı ve diğer etkileyen faktörler yer alır. Bazı hastalarda bilişsel bozukluklar daha belirgin olabilirken, diğerlerinde daha hafif olabilir.

Önemli bir nokta, Huntington hastalığı olan kişilerin zihinsel engelli olmadıklarıdır. Zihinsel engellilik, doğuştan gelen veya erken yaşlarda edinilen ve genel bilişsel işlevlerin kalıcı bir şekilde etkilendiği bir durumdur. Huntington hastalığı ise genellikle yetişkinlik döneminde başlar ve bilişsel işlevlerde ilerleyici bir bozulmaya neden olur.

Yukarıya Kaydır
Canlı Yardım
Yardıma mı ihtiyacınız var?
Magnet Hastanesi
Merhaba
Bu gün size nasıl yardımcı olabiliriz?