hiper

Hiperaktivite bozukluğu (Aşırı hareketlilik)

Hiperaktivite, tıbbi olarak “Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu” (DEHB) olarak da bilinen bir nörolojik durumdur. Hiperaktivite, genellikle çocukluk döneminde başlar ve yetişkinlikte devam edebilir. Bu durum, dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik gibi belirtilerle kendini gösterir.

Bebeklerde hiperaktivite

Bebeklerde hiperaktivite tanısı konulması pek mümkün değildir. Hiperaktivite, genellikle çocukluk döneminde başlayan bir durumdur. Bebeklik döneminde hareketlilik ve enerji seviyeleri yüksek olabilir, ancak bunlar genellikle normal gelişim sürecinin bir parçasıdır.

Bebeklerde dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğuna (DEHB) benzer belirtiler gözlenebilir. Örneğin, bebeklerde odaklanma güçlüğü, yerinde duramama, aşırı hareketlilik gibi davranışlar gözlenebilir. Ancak bu belirtiler genellikle bebeklik döneminin doğal bir parçasıdır ve büyüme ve gelişmeyle birlikte azalabilir.

Bebeklerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite ile ilişkili bazı belirtiler olabilir. Örneğin, aşırı hareketli olma, uyku düzeninde zorluklar, yoğun bir şekilde ilgi çekici uyaranlara tepki verme gibi durumlar gözlenebilir. Bununla birlikte, bu belirtiler birçok farklı faktörden kaynaklanabilir ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğuyla ilişkili olmayabilir.

Çocuklarda hiperaktivite

Çocuklarda hiperaktivite, “Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu” (DEHB) olarak da bilinen bir durumdur. DEHB, çocukluk çağından başlayarak ergenlik dönemine kadar devam edebilen bir nörolojik bozukluktur. Bu durum, dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik gibi belirtilerle kendini gösterir.

DEHB’li çocuklarda dikkat eksikliği belirtileri arasında odaklanma güçlüğü, kolayca dikkatin dağılması, unutkanlık, işleri tamamlamada zorluk ve düşük iş performansı yer alır. Aşırı hareketlilik belirtileri ise yerinde duramama, sürekli el veya ayak hareketleri yapma, sık sık yerinden kalkma gibi davranışlardır. Dürtüsellik ise düşünmeden davranma, beklemekte zorluk çekme, sabırsızlık gibi özellikleri içerir.

Yetişkinlerde hiperaktivite

Yetişkinlerde hiperaktivite, çocukluk döneminden başlayarak yetişkinlikte de devam eden “Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu” (DEHB) olarak bilinen bir durumdur. DEHB, dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik gibi belirtilerle karakterizedir.

Yetişkinlerde DEHB belirtileri, çocukluk dönemindekilere benzer olabilir, ancak bazı farklılıklar da gösterebilir. Yetişkinlerde dikkat eksikliği belirtileri arasında odaklanma güçlüğü, organizasyon zorluğu, sürekli bir işten diğerine atlamak, dağınıklık, zaman yönetimi sorunları ve unutkanlık yer alır. Aşırı hareketlilik belirtileri daha az belirgin olabilir, ancak iç huzursuzluk hissi, yerinde duramama, sürekli bir şeylerle uğraşma, ayak veya elleri hareket ettirme gibi belirtiler de görülebilir. Dürtüsellik belirtileri ise düşünmeden hareket etme, aceleci kararlar alma, sosyal etkileşimlerde sabırsızlık veya düşünmeden söz söyleme gibi davranışları içerir.

DEHB’nin yetişkinlikte tanısı genellikle çocukluk döneminde başlar, ancak bazı kişilerde tanı erken yaşlarda konulmaz veya belirtiler yetişkinlikte daha belirgin hale gelebilir.

Hiperaktivite nedenleri

Hiperaktivitenin tam nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte, çeşitli faktörlerin bir araya gelerek etkisi olduğu düşünülmektedir. Hiperaktivitenin oluşumunda rol oynayan bazı faktörler şu şekildedir:

  • Genetik faktörler: Genetik yatkınlık, hiperaktivitenin gelişiminde önemli bir rol oynar. Ailede hiperaktivite veya dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) öyküsü olan bireylerde, hiperaktivite riski daha yüksek olabilir. Genetik faktörlerin dopamin ve norepinefrin gibi beyindeki nörotransmitterlerin düzgün çalışmasını etkileyebileceği düşünülmektedir.
  • Beyin kimyasal denge: Hiperaktivite ile ilişkili olduğu düşünülen nörotransmitterler arasında dopamin ve norepinefrin vardır. Bu nörotransmitterlerin beyindeki düzgün işleyişi, dikkat ve dürtü kontrolü gibi bilişsel işlevleri etkileyebilir. Beyindeki kimyasal dengenin düzensizliği hiperaktiviteye yol açabilir.
  • Beyin yapısı ve fonksiyonları: Beyindeki bazı yapısal ve işlevsel farklılıklar, hiperaktivitenin gelişimine katkıda bulunabilir. Örneğin, prefrontal korteks, dikkat, düşünce süreçleri ve davranış kontrolü ile ilişkilidir. Bu bölgedeki düzensizlikler, hiperaktivite belirtilerine yol açabilir.
  • Gebelik ve doğum komplikasyonları: Gebelik ve doğum sürecinde yaşanan bazı komplikasyonlar, hiperaktivite riskini artırabilir. Prematüre doğum, düşük doğum ağırlığı, prenatal alkol veya madde kullanımı, anne sigara içimi gibi faktörler hiperaktivite ile ilişkili olabilir.
  • Çevresel faktörler: Bazı çevresel faktörler de hiperaktiviteye katkıda bulunabilir. Örneğin, çocukluk çağındaki travmatik olaylar, aile içi stres, düşük sosyoekonomik düzey, yetersiz ebeveynlik becerileri, düzensiz veya zorlayıcı yaşam koşulları hiperaktiviteyi tetikleyebilir.

Bu faktörler hiperaktivitenin oluşumunda etkili olabilir, ancak her bireyde farklı faktörlerin rol oynadığı unutulmamalıdır. Hiperaktivite çok karmaşık bir durumdur ve tam olarak anlaşılması ve tedavi edilmesi zor olabilir. Uzmanlar, bireysel durumu değerlendirerek en uygun tedavi yaklaşımını belirlemeye çalışırlar.

Hiperaktivite belirtileri

Hiperaktivite belirtileri, dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik şeklinde kendini gösterebilir. Hiperaktivitenin yaygın belirtileri:

Dikkat eksikliği:

  • Odaklanmada güçlük: Görevleri tamamlamak veya uzun süreli dikkat gerektiren işlere odaklanmada zorluk yaşama.
  • Kolayca dikkatinin dağılması: Dikkatinin kolayca başka uyaranlara kayması ve dikkatini sürdürmekte zorluk çekme.
  • Detaylara dikkat etmeme: Ayrıntılara dikkat etmede güçlük, hatalar yapma eğilimi.
  • Organizasyon sorunları: Görevleri planlama, zaman yönetimi, düzenli çalışma gibi becerilerde zorluk yaşama.

Aşırı hareketlilik:

  • Yerinde duramama: Durma, oturma veya sessizce oyalanma konusunda zorluk.
  • Sürekli hareket etme: Sürekli elleri veya ayakları hareket ettirme, koltukta sallanma, yerinde duramama.
  • Aşırı konuşma: Aşırı konuşma, sürekli sorular sorma veya başkalarını sürekli rahatsız etme.

Dürtüsellik:

  • Sabırsızlık: Kolayca sıkılma, bekleme sırasında huzursuzluk ve sabırsızlık.
  • Düşünmeden hareket etme: Hızlı karar verme, düşünmeden hareket etme, risk alma eğilimi.
  • Sosyal etkileşimlerde zorluk: Başkalarıyla sıraya girmede veya konuşmalarda sıra beklemekte zorluk, diğer insanları sıkıştırma veya müdahale etme.

Bu belirtiler, çocuklarda veya yetişkinlerde farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Her bireyde belirtiler farklılık gösterebilir ve belirtiler zaman içinde değişebilir. Hiperaktivite belirtileri, bireyin yaşamını olumsuz yönde etkileyebilir, sosyal ve akademik işlevselliği azaltabilir. Belirtiler, günlük yaşamda sürekli ve devam eden bir şekilde ortaya çıktığında DEHB tanısı düşünülmelidir.

Hiperaktivite tanısı nasıl konulur?

  • Klinik değerlendirme: İlk adım, çocuğun veya yetişkinin semptomlarını, yaşam öyküsünü ve belirtilerin şiddetini değerlendiren bir klinik görüşme ve değerlendirmedir. Bu aşamada, belirtilerin ne kadar süredir var olduğu ne sıklıkla ortaya çıktığı ve günlük yaşam üzerindeki etkisi gibi detaylı bilgiler alınır.
  • Gözlem ve raporlar: Çocuğun veya yetişkinin davranışlarını farklı ortamlarda (ev, okul, sosyal etkileşimler) gözlemlemek önemlidir. Öğretmenler, ebeveynler veya diğer bakım verenlerden belirtiler hakkında bilgi almak, genel davranış ve işlevsellik düzeyini değerlendirmek için faydalı olabilir.
  • DSM-5 kriterlerine uygunluk: Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan “Diagnostics and Statistical Manual of Mental Disorders” (DSM-5) kriterlerine göre, DEHB tanısı koymak için belirli semptomların belirli bir süre boyunca var olması gerekmektedir. Uzman, bireyin semptomlarını DSM-5 kriterlerine göre değerlendirir ve uygunluğunu belirler.
  • Ek değerlendirmeler: Tanı sürecinde, bazen standart değerlendirme araçları veya ölçekler kullanılabilir. Bu ölçekler, semptomların şiddetini ve işlevsellik düzeyini değerlendirmeye yardımcı olabilir. Örneğin, Vanderbilt Değerlendirme Ölçeği, Connors Anketi gibi değerlendirme araçları kullanılabilir.

Tanı süreci, genellikle çok disiplinli bir yaklaşım gerektirir ve birden fazla uzmanın değerlendirmelerini içerebilir. Psikiyatristler, psikologlar veya uzman klinik terapistler, DEHB tanısını koymada deneyimli sağlık profesyonelleridir.

DEHB tanısı koyma sürecinde, diğer tıbbi ve psikiyatrik durumların dışlanması da önemlidir. Çünkü bazı durumlar, hiperaktivite belirtilerine benzer semptomlar gösterebilir. Bu nedenle, kapsamlı bir değerlendirme yapmak ve diğer olası nedenleri elemek önemlidir.

Hiperaktivite tedavisi nasıl olur?

Hiperaktivitenin tedavisi, bireysel ihtiyaçlara ve semptomların şiddetine göre özelleştirilmiş bir yaklaşım gerektirir. Hiperaktivite tedavisi genellikle birleşik bir yaklaşımı içerir ve aşağıdaki yöntemler kullanılabilir:

  • İlaç tedavisi: Hiperaktivite tedavisinde, bazı ilaçlar kullanılabilir. Dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik semptomlarını azaltmaya yardımcı olan stimulan veya non-stimulan ilaçlar tercih edilebilir. Bu ilaçlar, beyindeki nörotransmitterlerin düzeyini etkileyerek semptomları kontrol altına almaya çalışır. İlaç tedavisi, bir psikiyatrist tarafından reçete edilmeli ve düzenli olarak takip edilmelidir.
  • Psikoterapi: Hiperaktivite tedavisinde psikoterapi (terapi) önemli bir rol oynayabilir. Bireyin davranışlarını anlamasına, uygun becerileri geliştirmesine ve işlevselliğini artırmasına yardımcı olur. Bilişsel davranış terapisi (BDT), dikkat, dürtü kontrolü, öfke yönetimi gibi konularda becerilerin öğrenilmesine odaklanır. Ayrıca, problem çözme, zaman yönetimi ve organizasyon becerilerini geliştirmek için destek sağlar.
  • Eğitim ve danışmanlık: Eğitim ve danışmanlık hiperaktivite tedavisinin önemli bir bileşenidir. Ebeveynlere, öğretmenlere ve diğer bakım verenlere hiperaktiviteyi anlamaları, etkili stratejiler öğrenmeleri ve çocuğun veya yetişkinin ihtiyaçlarına uygun destek sağlamaları konusunda yardımcı olur. Eğitim programları, aile terapisi ve eğitici destek programları bu amaçla kullanılabilir.
  • Yaşam tarzı düzenlemeleri: Hiperaktivite tedavisinde yaşam tarzı düzenlemeleri de önemlidir. Sağlıklı bir uyku düzeni, düzenli egzersiz, beslenme düzeni, stres yönetimi ve gevşeme teknikleri gibi yaşam tarzı faktörleri semptomları yönetmede yardımcı olabilir.
  • Destek grupları ve eğitim programları: Hiperaktivite ile başa çıkmak için destek grupları ve eğitim programlarından yararlanmak faydalı olabilir. Bu tür programlar, bireyin diğer insanlarla deneyimlerini paylaşmasına, bilgi edinmesine ve destek almasına olanak sağlar.

Hiperaktivite sorunu yaşan kişilerin davranış biçimleri nasıldır?

  • Aşırı hareketlilik ve yerinde duramama
  • Sürekli olarak ellerini veya ayaklarını hareket ettirme isteği
  • Yerlerinde sallanabilir veya sürekli olarak bir yerden diğerine hareket edebilirler
  • Durmak veya sakin kalmakta zorluk yaşarlar
  • Dikkatlerini sürdürmede güçlük çekebilirler
  • Görevlere veya konuşmalara odaklanmakta zorlanabilirler
  • Kolayca dikkatlerinin dağılması, ayrıntılara dikkat etmeme veya hatalar yapma eğilimi gösterebilirler
  • Düşünmeden hareket etme eğiliminde olabilirler
  • Ani kararlar alma, sabırsızlık, beklemekte zorlanma gibi davranışlar sergileyebilirler
  • Kuralları ihlal etme, sınırları aşma ve düşünmeden riskli davranışlara girişme eğilimleri de gösterebilirler
  • Sosyal etkileşimlerde de bazı zorluklar yaşayabilirler
  • Diğer insanların sırasını beklemekte zorlanabilir, konuşmaları veya etkinlikleri sürekli kesme eğilimi gösterebilirler
  • Empati kurma, başkalarını anlama ve sosyal becerileri kullanma konusunda güçlük yaşayabilirler
  • Günlük yaşam işlevlerinde bazı zorluklar yaşayabilirler
  • Uzun süreli odak gerektiren görevleri tamamlamakta veya organize olmakta zorluk çekebilirler
  • Zaman yönetimi, planlama becerileri ve işleri düzenli bir şekilde tamamlama konusunda sıkıntılar yaşayabilirler
hiperak
Hiperaktivite bozukluğu (Aşırı hareketlilik) 4

Hiperaktivite bozukluğu olan çocuğa nasıl davranmalı?

  • Açık ve net iletişim: Çocuğunuzla açık ve net bir iletişim kurmak önemlidir. Ona ne beklediğinizi, kuralları ve sınırları net bir şekilde ifade edin. İletişimde tutarlılık ve tutarlı bir yaklaşım sergileme çocuğunuz için önemlidir.
  • Ödüllendirme ve olumlu takviye: Çocuğunuzun olumlu davranışlarını takdir edin ve ödüllendirin. Övgü, teşvik ve küçük ödüller, çocuğun motivasyonunu artırabilir. Olumlu takviye, istenen davranışları teşvik etmek ve hiperaktivite semptomlarını yönetmek için etkili bir yöntemdir.
  • Sınırlar ve rutinler: Sınırlar belirleyin ve bunları tutarlı bir şekilde uygulayın. Belirli rutinler oluşturarak çocuğunuzun günlük yaşamında düzeni sağlayabilirsiniz. Rutinler, çocuğunuzun beklentileri anlamasına ve uyum sağlamasına yardımcı olabilir.
  • Kısa ve yapılabilir görevler: Çocuğunuza kısa ve yapılabilir görevler verin. Görevleri küçük parçalara ayırarak ve talimatları net bir şekilde vererek çocuğunuzun başarılı olma şansını artırabilirsiniz. Başarı hissi, çocuğunuzun özgüvenini artırabilir.
  • Stratejik çevre düzenlemeleri: Çocuğunuzun dikkatini dağıtan uyaranları azaltmak için stratejik çevre düzenlemeleri yapabilirsiniz. Ders çalışma veya oyun zamanları için sessiz bir ortam sağlamak, dağınıklığı en aza indirmek veya görsel ipuçları kullanmak gibi önlemler alabilirsiniz.
  • Destekleyici ve empatik yaklaşım: Çocuğunuzun duygusal ihtiyaçlarını anlamaya çalışın ve ona destekleyici bir yaklaşım sergileyin. Empati göstermek, çocuğunuzun duygusal olarak desteklenmesine ve güven duygusunun gelişmesine yardımcı olabilir.
  • Profesyonel yardım: Hiperaktivite bozukluğu olan bir çocuğa yönelik stratejiler konusunda bir uzmandan yardım almak önemlidir. Bir çocuk psikiyatristi, psikolog veya uzman bir sağlık profesyoneli, çocuğunuzun özel ihtiyaçlarına uygun tedavi ve destek sağlamada size rehberlik edebilir.

Unutmayın, her çocuk farklıdır ve hiperaktivite semptomları her çocukta farklılık gösterebilir. Çocuğunuzun bireysel ihtiyaçlarını dikkate alarak yaklaşımınızı özelleştirmek önemlidir.

Hiperaktivite kendiliğinden geçer mi?

Hiperaktivite bozukluğu (ADHD), genellikle çocukluk döneminde başlayan ve çocukluk, ergenlik ve yetişkinlik dönemlerinde devam edebilen bir durumdur. Hiperaktivite belirtileri zamanla azalabilir veya değişebilir, ancak çoğunlukla tamamen kendiliğinden geçmez.

Bazı çocuklarda hiperaktivite semptomları ergenlik dönemine geçtikten sonra azalabilir veya kontrol altına alınabilir. Bununla birlikte, hiperaktivite bozukluğu olan çocukların yaklaşık yüzde 50’sinde belirtiler yetişkinlik dönemine kadar devam edebilir. Bu durumda, semptomlar genellikle daha hafif olabilir veya başka şekillerde ortaya çıkabilir.

Yukarıya Kaydır
Canlı Yardım
Yardıma mı ihtiyacınız var?
Magnet Hastanesi
Merhaba
Bu gün size nasıl yardımcı olabiliriz?