down

Down sendromu

Down sendromu, bir kromozom anomalisi olan ve zeka düzeyinde farklılık, fiziksel özelliklerde belirgin değişiklikler ve çeşitli sağlık sorunlarıyla karakterize edilen bir genetik bozukluktur. Normalde, insanların her hücresi 46 kromozom içerirken, Down sendromlu bireylerin hücrelerinde 21. kromozomun bir fazlası bulunur. Bu nedenle Down sendromu, “trizomi 21” olarak da adlandırılır.

Down sendromu belirtileri

  • Fiziksel özellikler: Yuvarlak yüz yapısı, küçük baş ve kulaklar, düz bir burun köprüsü, çıkıntılı dil, ayrık gözler (epikantik katlanma), kısa boy, küçük eller ve ayaklar, gevşek kas tonusu (hipotoni) gibi belirgin fiziksel özellikler bulunabilir. Bunlar, Down sendromlu bireylerin tanınmasına yardımcı olabilir.
  • Zihinsel gelişim geriliği: Down sendromlu bireyler genellikle hafiften orta düzeye kadar değişen bir zihinsel gelişim geriliği yaşarlar. Zekâ seviyeleri genellikle ortalama olarak değerlendirilir, ancak bireyden bireye farklılık gösterebilir. Özel eğitim, terapi ve destekle birlikte, bireyler kendi potansiyellerini keşfedebilir ve yeteneklerini geliştirebilirler.
  • Dil ve iletişim becerileri: Down sendromlu bireylerde dil ve konuşma becerileri gelişim sürecinde farklılık gösterebilir. Birçoğu konuşmayı geç başlatır veya sınırlı kelime dağarcığına sahip olabilir. Ancak, erken müdahale, konuşma terapisi ve alternatif iletişim yöntemleriyle iletişim becerileri geliştirilebilir.
  • Motor becerileri: Gevşek kas tonusu (hipotoni) nedeniyle Down sendromlu bireyler genellikle motor becerilerde gecikme yaşarlar. Yürüme, koordinasyon, denge ve ince motor becerilerde zorluklar olabilir. Fizyoterapi ve ergoterapi gibi destekleyici tedavilerle motor beceriler geliştirilebilir.
  • Sağlık sorunları: Down sendromlu bireylerde bazı sağlık sorunları daha yaygın olarak görülür. Bunlar arasında kalp hastalıkları, işitme kaybı, görme problemleri, tiroid sorunları, sindirim sistemi sorunları, uyku apnesi ve bağışıklık sistemi sorunları yer alabilir. Bu nedenle, düzenli sağlık takibi ve erken müdahale önemlidir.

Down sendromunun çeşitleri

Trizomi 21 (Tam Trizomi): Bu Down sendromu çeşidi en yaygın olanıdır. Normalde her bireyde 21. kromozom çifti iki kopyaya sahipken, trizomi 21 olan bireylerde 21. kromozomun tam bir üç kopyası bulunur. Bu durum, genetik bir hatadan kaynaklanır ve genellikle anne yumurtası veya baba spermi oluşurken meydana gelir.

Mozaik down sendromu: Mozaik Down sendromu olan bireylerde, bazı hücreler normal kromozom sayısına sahipken diğer hücrelerde trizomi 21 bulunur. Bu, döllenme sırasında kromozomlardaki bir hata sonucu oluşur. Mozaik Down sendromu olan bireylerde semptomlar ve zihinsel gelişim seviyeleri genellikle daha hafif olabilir.

Translokasyon down sendromu: Translokasyon Down sendromu, 21. kromozomun bir parçasının başka bir kromozoma bağlandığı bir durumdur. Bireyin kromozom sayısı normaldir, ancak ekstra 21. kromozom parçası başka bir kromozoma yapışmıştır. Bu genellikle ebeveynlerden kalıtımsal olarak geçebilir.

Trizomi 21, Down sendromunun en yaygın formudur ve diğer çeşitlerine göre daha fazla görülür. Her çeşidin belirtileri ve semptomları biraz farklılık gösterebilir, ancak genel olarak Down sendromu ile ilişkilendirilen fiziksel özellikler ve zihinsel gelişim geriliği birçok Down sendromu çeşidinde benzerlik gösterir. Her durumda, bireyin ihtiyaçlarına uygun destek ve tedavi sağlanması önemlidir.

Down sendromunun nedenleri

Down sendromu, genetik bir anormalliğin sonucunda ortaya çıkar. En yaygın neden, 21. kromozom çiftindeki bir anormalliktir. Normalde, bir bireyin her hücresinde 21. kromozom çiftinin iki kopyası bulunurken, Down sendromlu bireylerde üç kopyası vardır. Bu duruma trizomi 21 denir. Trizomi 21, Down sendromunun yaklaşık %95’ini oluşturur.

Trizomi 21, genellikle anne yumurtası veya baba spermi oluşurken meydana gelen genetik bir hatadan kaynaklanır. İki temel şekilde oluşabilir:

  • Sporadik Trizomi 21: Bu, Down sendromunun çoğu vakasının nedenidir. Sporadik trizomi 21, anne yumurtasının normal şekilde döllenmesinden sonra yumurtanın bölünmesinde bir hata meydana gelmesiyle oluşur. Bu durum rastgele bir olaydır ve ailede daha önce Down sendromu öyküsü olmasa bile ortaya çıkabilir.
  • Kalıtımsal Trizomi 21: Nadir görülen bir durumdur ve bir ebeveynden diğerine kalıtımsal olarak geçebilir. Kalıtımsal trizomi 21, bir ebeveynin taşıyıcı olduğu özel bir genetik yapı ile ilişkilidir. Bu genetik yapı, bir ebeveynin normalde iki kopyaya sahip olduğu 21. kromozomun bir parçasının diğer bir kromozoma bağlanmasıyla oluşur. Ebeveynde bu yapıya sahip olmak, çocukta trizomi 21 riskini artırır.

Ayrıca, bazı durumlarda Down sendromu mozaik formunda da oluşabilir. Mozaik Down sendromunda, bireyin bazı hücrelerinde 21. kromozomun üç kopyası bulunurken diğer hücreler normal kromozom sayısına sahiptir. Mozaik Down sendromunun nedeni tam olarak bilinmemektedir.

Genetik faktörler, Down sendromunun temel nedenidir, ancak anne yaşının ilerlemesi de bir risk faktörüdür. Anne yaşının ilerlemesi, Down sendromu riskini artırır, özellikle 35 yaşın üzerindeki anne adayları için. Ancak, Down sendromu vakalarının çoğu genç annelerde meydana gelir, çünkü genç anneler daha fazla hamilelik yaparlar.

Down sendromunun kesin nedeni tam olarak anlaşılamamış olsa da genetik ve yaşla ilişkili faktörlerin önemli rol oynadığı bilinmektedir.

downsen
Down sendromu 4

Down sendromu nasıl teşhis edilir?

Down sendromunun teşhisi için çeşitli yöntemler kullanılır. Bu yöntemler arasında tarama testleri ve tanı testleri bulunur. Down sendromunun teşhisi için kullanılan yaygın yöntemler:

  • Ultrasonografi (USG): Hamilelik sırasında yapılan ultrasonografi testi, bebeğin gelişimini izlemek ve muhtemel anormallikleri tespit etmek için kullanılır. Bazı özellikler, Down sendromu riskini gösterebilir. Bunlar arasında ense kalınlığı ölçümü ve burun kemik uzunluğu gibi parametreler yer alır. Bu test, Down sendromu riskini değerlendirmek için bir tarama testi olarak kullanılabilir.
  • İkinci trimester tarama testleri: İkinci trimesterde (16-20 hafta arasında) yapılan tarama testleri, Down sendromu riskini değerlendirmek için kullanılır. Bu testler arasında üçlü tarama testi (alfafetoprotein, estriol ve beta-HCG düzeylerinin ölçümü), dörtlü tarama testi (üçlü tarama testine ek olarak inhibin-A düzeyinin ölçümü) ve çift test (ultrasonografi ve kan testinin birleşimi) bulunur. Bu testler, Down sendromu riskini belirleme açısından bir tarama sağlar, ancak kesin bir tanı koymaz.
  • Non-invaziv prenatal test (NIPT): NIPT, anne kanından alınan fetal DNA’yı analiz ederek Down sendromu ve diğer kromozomal anormalliklerin varlığını tespit eden bir testtir. Bu test, yüksek doğruluk oranına sahiptir ve kesin bir tanı sağlar. Ancak, NIPT kesin bir tanı sağlamak için kullanılırken, pozitif sonuçların doğrulanması için tanı testlerine (amniyosentez veya koryon villus örneklemesi) ihtiyaç duyulabilir.
  • Tanı testleri: Down sendromu riski yüksek olan bir gebeyse veya NIPT sonucu pozitif çıkan bir gebeyse, tanı testleri kullanılarak kesin bir tanı konulabilir. Bunlar arasında amniyosentez (radyo kavite içine ince bir iğne ile amniyon sıvısı örneği alınması) ve koryon villus örneklemesi (plasentadan bir örnek alınması) yer alır. Bu testler, bebeğin kromozom yapısını doğrudan analiz ederek Down sendromu ve diğer genetik anormalliklerin kesin teşhisini sağlar.

Down sendromunda sık görülen sağlık problemleri nelerdir?

  • Zihinsel ve bilişsel gelişim sorunları
  • Fiziksel gelişim sorunları
  • Kalp hastalıkları
  • İşitme sorunları
  • Göz problemleri (Bulanık görme, katarakt)
  • Sindirim sistemi problemleri
  • Tiroid problemleri
  • Obezite
  • Kronik kabızlık
  • Hafıza problemleri (Demans)

Down sendromu tedavi yöntemleri

Doğru bir ifadeyle Down sendromu bir hastalık değil, bir genetik farklılıktır. Down sendromu olan bireylerin yaşam kalitesini ve potansiyelini artırmak için destek ve hizmetlere ihtiyaçları vardır, ancak bir tedavi yöntemi ile Down sendromu ortadan kaldırılamaz.

Down sendromu, bireyin doğuştan sahip olduğu genetik bir durumdur ve kalıcı bir durumdur. Bu nedenle, Down sendromlu bireylerin bakımı ve desteklenmesi, sağlık, eğitim, terapi ve sosyal katılım konularında kapsamlı bir yaklaşım gerektirir. Aşağıda, Down sendromu olan bireylerin genellikle faydalandığı destek ve hizmetlerin bazıları bulunmaktadır:

Eğitim ve özel eğitim: Down sendromlu bireyler, uygun eğitim programları ve özel eğitim hizmetleri aracılığıyla bilişsel, dil, sosyal ve motor becerilerini geliştirebilirler. Bireye özel ihtiyaçlarına uygun olarak yapılandırılmış eğitim planları ve öğretim stratejileri kullanılır.

Fizyoterapi ve ergoterapi: Fizyoterapi, motor becerileri ve kas gücünü geliştirmek için kullanılırken, ergoterapi günlük yaşam becerilerinin kazanılmasını destekler. Bu terapiler, bireyin bağımsızlık düzeyini artırmaya yardımcı olabilir.

Konuşma ve dil terapisi: Down sendromlu bireylerde konuşma ve dil becerilerini geliştirmek için konuşma ve dil terapisi uygulanabilir. Bu terapi, dil anlama, iletişim becerileri, artikülasyon ve sözcük dağarcığı gibi alanlarda destek sağlar.

Tıbbi takip ve sağlık hizmetleri: Down sendromlu bireylerin düzenli olarak tıbbi kontrollerden geçmesi önemlidir. Kalp sağlığı, görme ve işitme, tiroid fonksiyonu ve diğer potansiyel sağlık sorunları gibi alanlarda düzenli takip ve tedavi sağlanır.

Destek grupları ve aile danışmanlığı: Down sendromu olan bireylerin aileleri için destek grupları ve aile danışmanlığı hizmetleri mevcuttur. Bu hizmetler, ailelere bilgi, kaynaklar ve duygusal destek sağlar.

Sosyal ve duygusal destek: Down sendromlu bireylerin sosyal ve duygusal ihtiyaçlarına yönelik destek sağlanmalıdır. Aileler, destek grupları, özel gereksinimler konusunda uzmanlaşmış profesyoneller ve toplum kaynaklarından yardım alarak destek sağlayabilirler. Sosyal etkileşim, ilişki kurma becerileri ve duygusal gelişim için uygun ortamlar sağlanmalıdır.

İstihdam ve bağımsız yaşam desteği: Yetişkin Down sendromlu bireylerin topluma entegrasyonunu desteklemek için istihdam fırsatları ve bağımsız yaşam desteği sağlanmalıdır. Uygun mesleki beceri eğitimi, işyerinde destek ve yaşam becerilerinin geliştirilmesi, bireyin bağımsızlığını artırmaya yardımcı olabilir.

Down sendromlu bebek doğar doğmaz anlaşılır mı?

Down sendromlu bebekler doğumda hemen tanı konulabilir, ancak tanı kesinliği ve doğruluk oranı için genetik testler gereklidir. Doğumda bazı fiziksel özellikler ve belirtiler Down sendromunu düşündürebilir, ancak tanı kesinlikle klinik değerlendirme ve genetik testlerle doğrulanmalıdır.

Down sendromlu bebeklerde genellikle düzleşmiş yüz hatları, çekik gözler, küçük kulaklar, kısa boy, kısa boyun, gevşek eklemler gibi fiziksel özellikler gözlemlenebilir. Bununla birlikte, bu belirtiler tek başına Down sendromunu teşhis etmek için yeterli değildir.

Kan testleri ve genetik testler, Down sendromunun kesin teşhisini koymak için kullanılır. Non-invaziv prenatal test (NIPT), amniyosentez ve koryon villus örneklemesi gibi testler, bebeğin kromozom yapısını analiz ederek Down sendromunu tespit edebilir. Bu testler, bebeğin DNA’sını inceleyerek, Trizomi 21 adı verilen ekstra bir 21. kromozomun varlığını belirler.

Doğumda şüphelenilen Down sendromu durumunda, bebek genellikle ilgili testler yapılması için bir genetik uzmana yönlendirilir. Tanı için genetik testlerin yapılması, Down sendromlu bebeklere uygun bakım ve destek sağlamak için önemlidir.

Down sendromu kimlerde görülür?

Down sendromu, genellikle herhangi bir etnik veya sosyoekonomik grupta ortaya çıkabilen bir genetik farklılıktır. Genellikle Trizomi 21 adı verilen bir genetik durumdan kaynaklanır. Trizomi 21, bireyin normalde iki kromozom yerine üç kromozoma sahip olması anlamına gelir.

Down sendromu genellikle rastlantısal bir şekilde meydana gelir ve ebeveynlerin yaşına bağlıdır. Anne yaşı ilerledikçe, Down sendromu riski artar. Ancak, Down sendromlu bebeklerin %80’i annenin 35 yaşından genç olduğu durumlarda doğar.

Bununla birlikte, Down sendromunun neden olduğu Trizomi 21’in bazı başka formları da vardır, bu da çeşitli kromozom değişikliklerinden kaynaklanır. Örneğin, Translokasyon Down sendromu, kromozomların parçalarının başka bir kromozoma yapışması sonucunda oluşur. Bu durum, ailede genetik bir geçiş paterni gösterebilir.

Down sendromu, her cinsiyetten bebekte görülebilir ve dünya genelinde yaygın olarak görülür. Yaklaşık olarak her 800-1,000 doğumda bir Down sendromlu bebek dünyaya gelir.

Genetik danışmanlık ve doğum öncesi tarama testleri, Down sendromu riskini belirlemeye yardımcı olabilir. Ancak, kesin tanı için genetik testler gereklidir. Herhangi bir yaşta, herhangi bir aileden Down sendromlu bir çocuk dünyaya gelebilir.

Down sendromu nasıl önlenir?

Down sendromu, genellikle doğum sırasında gerçekleşen bir olaydır ve aile geçmişi veya ebeveynlerin yaşlarıyla ilgili değildir. Ancak, anne yaşı ilerledikçe Down sendromu riski artar. Genellikle 35 yaşın üzerindeki annelerde bu risk daha yüksektir.

Down sendromu olma olasılığı, anne yaşıyla birlikte değişir. Bazı istatistikler:

  • 20 yaşında bir anne için Down sendromu riski yaklaşık 1/1,500’dür.
  • 30 yaşında bir anne için risk yaklaşık 1/800’dür.
  • 35 yaşında bir anne için risk yaklaşık 1/350’dir.
  • 40 yaşında bir anne için risk yaklaşık 1/100’dür.
  • 45 yaşında bir anne için risk yaklaşık 1/30’dur.

Bu istatistikler, genel bir rehberlik sağlar, ancak her bireyin durumu farklı olabilir. Kesin bir tanı için bir genetik test yapılması gerekmektedir. Prenatal testler, Down sendromunu tespit etmek için kullanılabilir. Bu testler arasında ultrason, koryonik villus örneklemesi (KVO) ve amniyosentez bulunur.

Yukarıya Kaydır
Canlı Yardım
Yardıma mı ihtiyacınız var?
Magnet Hastanesi
Merhaba
Bu gün size nasıl yardımcı olabiliriz?